१० वर्षांचा संघर्ष, शेतकरी-कामगारांच्या हक्कासाठी रामराजेंची खंबीर भूमिका; श्री दत्त इंडियाकडून साखरवाडी कारखान्याला नवसंजीवनी!
साखरवाडीच्या श्री दत्त इंडिया कारखान्याचा ८ वा गळीत हंगाम उत्साहात सुरू; १४ कोटींची थकीत ऊसबिलाची रक्कम शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा
साखरवाडी, ता. फलटण | प्रतिनिधी
महाराष्ट्रातील सर्वांत जुन्या आणि मानाच्या साखर कारखान्यांपैकी एक असलेल्या फलटण तालुक्यातील साखरवाडी येथील श्री दत्त इंडिया प्रा. लि. कारखान्याचा सन २०२६-२७ च्या आठव्या गळीत हंगामाचा शुभारंभ सोमवार, दि. १२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सायंकाळी ५ वाजता मोठ्या उत्साहात आणि पारंपरिक वाद्यांच्या गजरात संपन्न झाला. तब्बल दशकभर आर्थिक संकटे, कर्जाचा डोंगर आणि कारखाना बंद पडल्याने निर्माण झालेल्या अडचणींचा सामना केलेल्या या कारखान्याच्या पुनरुज्जीवनाच्या प्रवासात शेतकरी आणि कामगारांच्या हक्कांसाठी झालेला संघर्ष पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे.
या शुभारंभ सोहळ्याच्या अध्यक्षस्थानी विधान परिषदेचे माजी सभापती, मार्गदर्शक तथा कारखान्याचे वाली श्रीमंत रामराजे नाईक-निंबाळकर होते. श्रीकृष्ण देवस्थान ट्रस्ट, फलटण तसेच अखिल भारतीय महानुभाव परिषदेचे अध्यक्ष महंत विद्वांस शास्त्री महाराज यांच्या पवित्र हस्ते बॉयलर अग्नीप्रदीपन व मळी पूजन करण्यात आले. यावेळी परिसरातील हजारो ऊस उत्पादक शेतकरी, कारखान्याचे सर्व खातेप्रमुख, विभागप्रमुख आणि कर्मचारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
१० वर्षांचा संघर्ष, कर्जाचा डोंगर आणि NCLT चा लढा
साखरवाडी येथील हा कारखाना १९३३ साली न्यू फलटण शुगर वर्क्स लिमिटेड या नावाने सुरू झाला होता. मात्र, चुकीचे आर्थिक नियोजन आणि व्यवस्थापनातील त्रुटींमुळे कारखाना प्रचंड कर्जाच्या खाईत लोटला गेला. कॉसमॉस बँक, स्टेट बँक आणि आयडीबीआय बँक यांची कोट्यवधी रुपयांची थकबाकी, ४५५ कायम कामगारांचे १५ ते १६ महिन्यांचे थकीत वेतन आणि शेतकऱ्यांचे तब्बल ४१ कोटी रुपयांचे थकीत ऊसबिल यामुळे कारखान्याची आर्थिक घडी पूर्णपणे विस्कटली. परिणामी, २०१८-१९ चा गळीत हंगाम पूर्णपणे बंद राहिला.
कारखाना बंद पडल्याने केवळ कामगारांच्या कुटुंबांवरच नव्हे, तर संपूर्ण फलटण तालुक्याच्या अर्थकारणावर मोठा परिणाम झाला. ऊस उत्पादक शेतकरी, कामगार आणि कारखान्याशी संबंधित व्यापारी अशा अनेक घटकांना आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागला.
अखेर २० फेब्रुवारी २०१९ रोजी हा प्रश्न राष्ट्रीय कंपनी कायदा न्यायाधिकरण अर्थात NCLT पर्यंत पोहोचला. कारखान्याचे भवितव्य अनिश्चित असताना शेतकऱ्यांची थकीत बिले आणि कामगारांचे वेतन मिळवून देण्याचा प्रश्न अत्यंत महत्त्वाचा बनला.
शेतकरी-कामगारांच्या हक्कांसाठी रामराजेंची ठाम भूमिका
या कठीण काळात श्रीमंत रामराजे नाईक-निंबाळकर यांनी शेतकरी आणि कामगारांच्या प्रश्नावर ठाम भूमिका घेतल्याचे बातमीतील माहितीत नमूद आहे. NCLT मधील सुनावणीदरम्यान त्यांनी शेतकरी आणि कामगारांची थकबाकी आधी मिळाली पाहिजे, अशी आग्रही भूमिका मांडली.
“बँकांपेक्षा आधी शेतकरी आणि कामगारांची थकीत देणी मिळालीच पाहिजेत,” हा त्यांचा आग्रह या संघर्षातील महत्त्वाचा मुद्दा ठरला. या भूमिकेमुळे स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेच्या लढ्याला बळ मिळाल्याचेही वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे.
शेतकऱ्यांनी वर्षभर कष्ट करून पिकवलेल्या उसाचे पैसे आणि कामगारांनी केलेल्या श्रमांचे वेतन मिळणे हा त्यांचा मूलभूत हक्क आहे. त्यामुळे कारखान्याच्या आर्थिक पुनर्रचनेत या घटकांच्या हिताला प्राधान्य मिळणे आवश्यक होते.
श्री दत्त इंडियाच्या प्रवेशाने कारखान्याला नवी दिशा
राज्यातील विविध साखर कारखान्यांमध्ये कामाचा अनुभव असलेल्या आणि कर्नाटकातही युनिट असलेल्या श्री दत्त इंडिया प्रा. लि., मुंबई या कंपनीने NCLT प्रक्रियेद्वारे कारखान्याची सूत्रे हाती घेतली. त्यानंतर कारखाना पुन्हा सुरू करण्याच्या दिशेने प्रयत्नांना गती मिळाली.
सूत्रे स्वीकारल्यानंतर अवघ्या १५ दिवसांत कारखान्याची धुराडी पुन्हा पेटविण्यात आली, कामगारांना अॅडव्हान्स पगार देण्यात आला आणि पहिल्या टप्प्यात १४ कोटी रुपयांची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा करण्यात आली, अशी माहिती संबंधित वृत्तात देण्यात आली आहे.
या आर्थिक व्यवहारांमुळे शेतकऱ्यांचा कारखान्यावरील तुटलेला विश्वास पुन्हा निर्माण होण्यास मदत झाली. कारखाना सुरू झाल्याने स्थानिक रोजगार, ऊस वाहतूक, तोडणी मजूर आणि परिसरातील बाजारपेठेलाही चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
आठव्या गळीत हंगामाकडून मोठ्या अपेक्षा
सन २०२६-२७ च्या गळीत हंगामाचा शुभारंभ हा केवळ कारखान्याच्या उत्पादन प्रक्रियेची सुरुवात नसून, संकटातून सावरण्याच्या प्रवासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. कारखान्याचे नियमित कामकाज, शेतकऱ्यांना वेळेत ऊसबिल, कामगारांना नियमित वेतन आणि आर्थिक शिस्त या बाबी आगामी काळात निर्णायक ठरणार आहेत.
साखरवाडी आणि परिसरातील शेतकऱ्यांना कारखान्याकडून मोठ्या अपेक्षा आहेत. ऊस उत्पादकांना योग्य मोबदला मिळणे, कामगारांच्या प्रश्नांची कायमस्वरूपी सोडवणूक होणे आणि कारखान्याची आर्थिक स्थिती मजबूत राहणे, या तीन बाबींवर आगामी हंगामाचे यश अवलंबून असेल.
एकूणच, साखरवाडीच्या श्री दत्त इंडिया कारखान्याचा गळीत हंगाम सुरू होणे ही फलटण तालुक्याच्या सहकार क्षेत्रासाठी आणि ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी आशादायी घडामोड आहे. मात्र, या पुनरुज्जीवनाला खऱ्या अर्थाने यशस्वी ठरवायचे असेल, तर शेतकरी आणि कामगारांच्या आर्थिक हक्कांची वेळेत पूर्तता होणे तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.
राजकीय आणि सहकार क्षेत्रातील महत्त्व
साखरवाडी कारखान्याच्या पुनरुज्जीवनाची ही कहाणी फलटण तालुक्यातील सहकार क्षेत्रातील बदलत्या परिस्थितीचेही दर्शन घडवते. आर्थिक संकटात सापडलेल्या उद्योगाला पुन्हा उभे करण्यासाठी व्यवस्थापन, आर्थिक नियोजन आणि शेतकरी-कामगारांचा विश्वास या तिन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात.
श्री दत्त इंडिया कारखान्याच्या मागील कामकाजाबाबत उपलब्ध वृत्तांमध्ये वेळेवर ऊसबिल देणे आणि गाळप क्षमता वाढविणे यांसारख्या बाबींचा उल्लेख आहे.
